کرم ساقه خوار برنج چیست و چگونه آن را کنترل کنیم؟

مدت زمان مطالعهکرم ساقه خوار یک نام کلی است که به تمامی لاروهای حشرات و بندپایانی گفته می شود که از ساقه گیاهان باغات و مزارع تغذیه می کنند و آنان را از بین برده یا غیر قابل استفاده می کنند.

اکثر این آفات از مغز چوب پنبه ای ساقه درختان میوه (بخصوص درخت گردو) و یا محصولات کشاورزی(برنج و نیشکر) تغذیه می کنند.

آنها در تنه اصلی و شاخه های درختان میوه کانال هایی تولید می کنند و موجب عدم تغذیه گیاه می شوند.

کرم ساقه خوار برنج رایج ترین و نگران کننده ترین آفت مزارع برنج استان های گیلان، مازندران و گرگان است.

با اینحال اخیرا در شالیزارهای برنج آذربایجان شرقی و غربی، قزوین، زنجان و اصفهان نیز دیده شده است.

کرم ساقه خوار برنج از کجا پدید آمد؟

در سال ۱۸۶۳ واکر کرم ساقه خوار را شناسایی و آن را نام گذاری کرد.

کرم ساقه خوار برنج در سال ۱۹۰۶ به عنوان خطرناک ترین آفت اراضی کشاورزی به دنیا معرفی شد.

این آفت در ۳۵ کشور دنیا گزارش شده است. کشورهای ایتالیا، پرتقال، استرالیا، چین، هندوستان، اسپانیا، مصر، اسرائیل، فیلیپین، مالزی، کره، اندونزی، تایوان، تایلند، ویتنام و بنگلادش از جمله کشورهایی هستند که در اراضی خود با آفت کرم ساقه خوار مواجه هستند.

در ایران نیز آفت کرم ساقه خوار در سال۱۳۵۱ برای اولین بار از مزارع تنکابن استان مازندران جمع آوری شد و پس از ارسال به آزمایشگاه این شهرستان تشخیص داده شد.
در مورد اینکه این آفت چگونه در شالیزارهای ایران پدید آمده است؛ گفته می شود که احتمالا پیدایش آن از طریق کاه و کلش های همراه مرکبات وارداتی از پاکستان بوده است.

کرم ساقه خوار برنج را با این نام ها نیز می شناسند:

  • کرم ساقه خوار نواری برنج
  • کرم ساقه خوار آسیایی برنج

انواع کرم ساقه خوار برنج:

شاید برایتان جالب باشد که بدانید که کرم ساقه خوار برنج فقط یک نوع نیست.

۶ گونه کرم ساقه خوار برنج وجود دارد که عبارتند از:

  1. کرم ساقه خوار زرد
  2. کرم ساقه خوار سفید
  3. کرم ساقه خوار مخطط یا راه راه
  4. کرم ساقه خوار حاشیه طلایی
  5. کرم ساقه خوار راه راه با سر تیره
  6. کرم ساقه خوار صورتی

در میان انواع کرم ساقه خوار برنج، گونه صورتی آن اهمیت کمتری دارد زیرا ساقه های نیشکر را به برنج ترجیح میدهد.

چرا کرم ساقه خوار مهم است؟

آلودگی بیش از حد غلاف برنج با کرم ساقه خوار کل محصول را از بین می برد.

آسیب آن می تواند موجب کاهش تولید مثل جوانه ها گردد.

اگر در مراحل انتهایی دوره کشت بروز کند، گیاهان دارای سرهای سفید رنگ می شوند.

کرم ساقه خوار زرد موجب ۲۰% کاهش عملکرد محصولات زودرس و ۸۰% کاهش بازدهی در محصولات دیررس می شود.

این کرم را بیشتر در مناطق غرقابی می توان یافت.

کرم ساقه خوار سفید آفت در علوفه باران خورده و مرطوب موجود در شالی های برنج کاری رایج است و می تواند باعث از بین بردن کل مزارع برنج شود.

کرم ساقه خوار راه راه یکی مهمترین آفات آسیایی برنج است و خسارت آن در صورت شدید بودن می تواند ۱۰۰% باشد .

بنابراین مدیریت این آفات (خانواده کرم ساقه خوار) در مزارع برنج که غذای اصلی مردم کشور را تامین می کنند، بسیار حیاتی است.

کرم های ساقه خوار بر روی محصولات و یا علف های هرز به چند حالت می توانند حضور داشته باشند:

  1. حشره بالغ: پروانه های ماده درشت تر بوده و به رنگ زرد یا قهوه ای روشن دیده می شوند. در حالیکه پروانه های نر کوچکترند و به زرد تیره و یا مایل به خاکستری هستند.
  2. تخم: تخم ها در ابتدا به رنگ زرد روشن بر روی برگ، رگبرگ ها و یا غلاف برگ گیاهان قابل مشاهده می شوند ولی هرچه از سن آنها میگذرد تیره تر می شوند.
  3. لارو: تخم های در حال رسیدن، سیاه رنگ هستند و لاروهای نوزاد از آنها خارج می شوند که قهوه ای روشن با طول تقریبا ۲۰ میلی متر است.
  4. شفیره: شفیره های آفت با طول حدودا ۱۲ میلی متر ابتدا قهوه ای روشن و سپس به قهوه ای تیره در می آیند.

کرم ساقه خوار چه زمان هایی بروز می کند؟

کرم ساقه خوار برنج در مزارع شمال کشور ۳ نسل دارند که در ۳ ماه متفاوت ظهور می کنند.

کرم ساقه خوار نسل اول از فصل زمستان به صورت لارو کامل در داخل ساقه های علف های هرز یا ساقه برنج های خشک شده و باقی مانده در شالیزار وجود دارد.

برای اینکه لارو به شفیره تبدیل شود به دمای حداقل ۱۰ درجه سانتی گراد نیاز دارد ولی در دمای ۳۵ درجه آسیب می بینند و ممکن است از بین بروند.

این نسل کرم های ساقه خوار معمولا با زمان نشاء کاری برخی از ارقام برنج زود کشت همزمان بوده و منجر به خسارت بیشتر در برنج های زود کشت می شوند.

برنج های دیر کشت از این نسل کرم ساقه خوار در امان هستند.

اولین پروانه در اواخر فروردین و یا اوایل اردیبهشت از شفیره خارج می شوند و به سرعت بر روی برگ ها تخم ریزی می کند.

لاروهای نسل دوم از بافت پارانشیمی برگ تغذیه می کنند و از محل غلاف برگ با ایجاد سوارخ وارد ساقه می شوند.

کرم های ساقه خوار نسل دوم در اواخر تیر و اوایل مرداد به پروانه تبدیل می شوند. این نسل با خوشه دادن برنج همزمان است.

نسل سوم این کرم نیز به هنگام برداشت محصول بروز می کند (اواخر مرداد تا اواخر مهرماه ادامه دارد) و در برنج های دیررس و راتون خسارت بیشتری برجای می گذارد.

ارقام برنج دیر کشتی که از نسل اول کرم ساقه خوار جان سالم به در برده اند در دام نسل دوم و سوم این آفت خواهند افتاد.

کرم ساقه خوار برنج در ارقام برنج زود رس و میان رس حداکثر در دو نسل خسارت به بار می آورد ولی در ارقام برنج دیر رس در تمام سه نسل خسارت می زند.

علایم و نشانه های حمله کرم ساقه خوار به مزرعه:

  1. بوته ها و ساقه های جوان زرد و خشک می شوند. این اتفاق معمولا در اواخ خرداد رخ می دهد و بوته های آسیب دیده با ایجاد جوانه های جدید خودشان را ترمیم می کنند. میزان این ترمیم در ارقام پرمحصول بسیار بیشتر از ارقام کم محصول است.
  2. در اوایل تیرماه که مرحله خوشه دهی است، لاروها به گیاه حمله می کنند و دانه های برنج خشک و پوک می شوند و این خوشه ها سفید می شوند که اصطلاحا به آنها white heads می گویند. تشخیص این خوشه های سرسفید در شالیزار بسیار راحت می باشد و از رایج ترین نشانه های حمله این آفت است.
  3. سوراخ های ریزی بر روی ساقه ها قابل مشاهده می شود
  4. مواد چربی و یا مدفوع حشره در داخل ساقه های آسیب دیده نمایان می شود

روش های کنترل و مبارزه با کرم ساقه خوار:

۱٫ کنترل مکانیکی و فیزیکی:

  • بعد از برداشت محصول، ساقه های برنج باقی مانده را شخم بزنید.
  • خزانه را به صورت مرتب کنترل کنید و اگر تخم ساقه خوار برنج را بر روی گیاهی دیدید سریعا آن را از خرانه خارج کنید و نشاء نزنید.
  • در مرحله وجین، در صورت مشاهده بوته ها و پنجه های آلوده در زمین آنها را خارج کنید.
  • ارقام پر محصول را برای کاشت انتخاب کنید چرا که در صورت آلوده شدن امکان ترمیم و جبران محصول را دارند.
  • کود ازته را به یکباره به زمین ندهید. آن را در ۳ مرحله تقسیم کنید. یکباره دادن کود ازته به زمین موجب می شود رشد گیاه افزایش یابند و در نتیجه بافت های نرم و قابل نفوذ آن بیشتر شوند و کرم ساقه خوار به راحتی بتواند در گیاه نفوذ کند.
  • در زمان برداشت محصول، ساقه هایی که بریده شده اند را در معرض نور آفتاب قرار دهید تا خشک شوند و از تولید لارو کرم ساقه خوار جلوگبری گردد.
  • از گونه های مقاوم به بیماری کرم ساقه خوار استفاده کنید.

۲٫ کنترل بیولوژیک:

با وجود آنکه استفاده از سموم شیمیایی برای از نابودی کرم ساقه خوار بسیار رایج و قدیمی است، برای محیط زیست مخاطرات بسیار داشته و موجب مشکلاتی می شود از جمله:

  • اختلال در سلامت محیط زیست
  • افزایش تحمل پذیری آفت و ایجاد مقاومت در آن به سم های شیمیایی
  • نابودی حشرات مفید مزرعه و یا کاهش جمعیت آنان

زنبور تریکوگرام:

یک روش بهینه بیولوژیک برای مبارزه با کرم ساقه خوار استفاده از زنبور پارازیتوئید تریکوگراما است.

این زنبور می تواند تا ۶۰% آفات را نابود کند.

  1. تریکوگراما در داخل تخم های کرم ساقه خوار تخم ریزی می کند.
  2. لارو های زنبور از تخم های آفت تغذیه می کنند.
  3. پس از چند روز به جای کرم ساقه خوار، زنبورها از تخم بیرون می آیند
  4. جمعیت زنبورها به سرعت زیاد می شود و دیگر تخم های آفت را پیدا می کنند و به همین روش از بین می برند.

با استفاده از کنترل بیولوژیک توسط زنبور تریکوگراما می توانید در همان نسل اول از ایجاد خسارت به مزرعه جلوگیری کنید.

ملخ های شاخک بلند:

ملخ های شاخک بلند دسته دیگر حشرات هستند که از تخم های کرم ساقه خوار تغذیه می کنند.

سایر حشرات و قارچ ها:

از دیگر دشمنان طبیعی کرم ساقه خوار می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. سیرسیرک شکارگر
  2. حشره دعا خوان
  3. حشره دراکولا
  4. حشره شکارگر
  5. حشره سنجاقک
  6. عنکبوت گرگی
  7. قارچbassiana Beauveria

فرمون های جنسی:

از فرمون های جنسی کرم ساقه خوار برنج استفاده کنید. اینکار مانع جفت گیری کرم ها می شود.

۳٫ کنترل شیمیایی:

سموم شیمیایی به دو صورت گرانولی و محلول وجود دارند.

سموم گرانول:

مقدار مناسب سموم گرانولی برای از بین بردن کرم ساقه خوار

  1. گرانول ریجنت ۲% – ۲۰ کیلو در هر هکتار
  2. گرانول دیازینون ۱۰% – ۱۵ کیلو در هر هکتار
  3. گرانول دیازینون ۵% – ۳۰ کیلو در هر هکتار
  4. پادان۴% – ۲۵ کیلو در هر هکتار

نکات مهم:

  • به هنگام گرانول پاشی ارتفاع آب شالیزار باید حداقل ۴-۵ سانتی متر باشد.
  • برقراری جریان آب بین کرت ها قطع شود.

سموم محلول پاشی:

مقادیر مناسب سموم محلول پاشی برای از بین بردن کرم ساقه خوار

  1. فنیتروتیون- ۵٫۱ لیتر در هر هکتار
  2. دیمیکرون- ۵٫۱ لیتر در هر هکتار
  3. دیازینون- ۵٫۱ لیتر در هر هکتار

نکات مهم:

  • در زمان محلول پاشی شالیزار نباید آب داشته باشد.
  • ۲۴-۴۸ ساعت بعد از سم پاشی با محلول می توانید مزرعه را آبیاری کنید
  • می توانید سموم محلول را با ۱- ۱٫۵ کیلوگرم اوره مخلوط کنید که سموم سریعتر جذب گیاه شوند.

سم پاشی ارقام زود رس:

۴۵ روز پس از پنجه زنی سم پاشی را به صورت گرانول پاشی انجام دهید.
برای ارقام زود رس و میان رس حداکثر یکبار سم پاشی شیمیایی انجام می گیرد.

سم پاشی ارقام دیر رس:

۶۰ روز پس از نشاء کاری به صورت گرانول پاشی و سپس محلول پاشی انجام دهید.

برای این ارقام در کل دوره رشد حداکثر دوبار سم پاشی انجام می گیرد.

مطالعات نشان داده است دو بار گرانول پاشی با سم دیازینون ۶۰% از محصول را می تواند از آسیب کرم ساقه خوار حفظ کند.

باید توجه داشته باشید که از سموم شیمیایی تنها در مواقع ضروری استفاده کنید و برای کنترل این آفت از روش های بیولوژیک و کنترل فیزیکی استفاده نمایید.

شما همچنین ممکن است مانند

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.